Αρχαιολογικός χώρος

Οι αρχαίες Βατίαι ήταν αποικία των Ηλείων (7ος αι. π.Χ.) κοντά στο σημερινό χωριό Ριζοβούνι. Ήταν οχυρωμένη με πολυγωνικό εξωτερικό τείχος καθώς και εσωτερικά τείχη, κτισμένη σε λόφο. Τμήματα των αρχαίων τειχών και ρωμαϊκές προσθήκες σώζονται μέχρι σήμερα. Οι κάτοικοί της αργότερα μετακινήθηκαν στην Κασσώπη.

Η Εφύρα, η αρχαιότερη πόλη της Ηπείρου, βρίσκεται περίπου 500 μ. βόρεια του Νεκρομαντείου. Ήταν μυκηναϊκή αποικία του 14ου-13ου αι. π.Χ., αναφέρεται στα ομηρικά έπη και αργότερα αποικίστηκε από τους Κορινθίους. Σώζεται ένα αρκετά ερειπωμένο εσωτερικό τείχος, στην εσωτερική πλευρά του οποίου βρέθηκαν δύο παιδικές ταφές της Εποχής του Σιδήρου.

Το σημερινό Καστρί είναι η αρχαία Πανδοσία, η σημαντικότερη αποικία των Ηλείων του 8ου αι. π.Χ. και πρωτεύουσα του κράτους της Κασσωπαίας. Κτισμένη σε λόφο που δεσπόζει σε όλη την περιοχή, η πόλη περιβαλλόταν από τείχη περιμέτρου περίπου 360 μ. και συνολικού μήκους περίπου 1.640 μ., ενισχυμένα με 22 ορθογώνιους πύργους, και είχε πληθυσμό γύρω στους 10.000 κατοίκους.

Το Ασπροχάλικο είναι μια βραχοσκεπή στην κοιλάδα του Λούρου, 20 μ. πάνω από τη σημερινή κοίτη του ποταμού, κοντά στον Άγιο Γεώργιο (Κοκκινοπηλός). Με προσανατολισμό προς τον νότο και διαστάσεις 22 x 3,5 μ., η μοναδικότητά του έγκειται στη χρήση του τόσο κατά τη Μέση όσο και κατά την Ανώτερη Παλαιολιθική εποχή από νομάδες κυνηγούς — δύο από τις τρεις φάσεις της Παλαιολιθικής περιόδου.

Ο οικισμός του Όρραου (4ος αι. π.Χ.), με τα πολύ καλά διατηρημένα λίθινα σπίτια, ήταν οχυρωμένη πόλη των αρχαίων Μολοσσών. Η ίδρυσή του τοποθετείται στη βασιλεία του Αλκέτα (385-370 π.Χ.), βασιλιά των Μολοσσών, ή το αργότερο στο δεύτερο τέταρτο του 4ου αιώνα. Καταστράφηκε από τους Ρωμαίους το 167 π.Χ., ξανακτίστηκε και τελικά εγκαταλείφθηκε μετά το 31 π.Χ. με τον αναγκαστικό συνοικισμό της Νικόπολης.

Στις πλαγιές του Ζαλόγγου, με καταπληκτική θέα στον Αμβρακικό και το Ιόνιο πέλαγος, σώζονται τα ερείπια της αρχαίας Κασσώπης (4ος αι. π.Χ.). Η περιήγηση στα πλακόστρωτα δρομάκια, στην αγορά με το βουλευτήριο και τις στοές, στο θέατρο και τα τείχη, μαγεύει τον επισκέπτη.

Στο χωριό Μεσοπόταμος βρίσκεται το πιο φημισμένο Νεκρομαντείο της αρχαιότητας, το Νεκρομαντείο του Αχέροντα. Εδώ, σύμφωνα με τους αρχαίους, βρίσκονταν οι Πύλες του Κάτω Κόσμου που οδηγούσαν στο βασίλειο του Άδη.

Η περιοχή περιγράφεται για πρώτη φορά στην Οδύσσεια από τον Όμηρο, κατά την κάθοδο του Οδυσσέα στον Άδη.

Σε έναν χώρο 14.000 στρεμμάτων εκτείνεται το αρχαιολογικό πάρκο της Νικόπολης, της πόλης που ίδρυσε ο Οκταβιανός Αύγουστος σε ανάμνηση της νίκης του στη ναυμαχία του Ακτίου (31 π.Χ.) κατά του Αντωνίου και της Κλεοπάτρας.

Σώζονται τα τείχη, το ωδείο, η νεκρόπολη, το θέατρο, το στάδιο, το μνημείο του Αυγούστου, οι θέρμες, το Νυμφαίο και οι παλαιοχριστιανικές βασιλικές του 5ου και 6ου αιώνα με τα απαράμιλλα ψηφιδωτά. Η ιστορική μνήμη αναβιώνει στο νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Νικόπολης.